Dương Bình Nguyên: Tác Phẩm Của Tôi Có Sự Bất An Lẫn Tỉnh Thức

Nhà văn Dương Bình Nguyên trở lại văn đàn với Gió vẫn thổi qua rừng nhiệt đới, sau 15 năm tập trung vào nghề báo. Tác phẩm đoạt giải A cuộc thi sáng tác tiểu thuyết, truyện và ký về đề tài Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống lần thứ 5, do Bộ Công an và Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức, tháng 11/2025. Sách khai thác đề tài tội phạm dữ liệu trong thời đại số, phản chiếu những xung đột đạo đức và nỗi cô đơn ở thời đại công nghệ.

– Cảm hứng viết tác phẩm đến với anh ra sao?

– Cú hích ban đầu không phải là một ý tưởng trọn vẹn, mà là một cảm giác kéo dài, cảm giác về những con người bị cuốn vào một sự bế tắc lúc nào không hay. Khi tôi sống một mình ở TP HCM suốt cao điểm Covid-19, tôi nghĩ đến những điều đó. Nó là gạch đầu dòng của một câu chuyện, giúp tôi bắt đầu.

Còn việc quay lại với văn chương, với tôi, không hẳn là trở lại mà là tiếp tục. Làm báo cho tôi kỷ luật, sự tỉnh táo và ý thức về thời cuộc. Đến một lúc nào đó, có những điều không thể nói hết bằng báo chí, buộc phải tìm một hình thức và tôi chọn viết văn.

– Vì sao anh chọn hình ảnh “gió” và “rừng nhiệt đới”?

– Tôi muốn giữ cả sự lãng mạn lẫn bất an. Gió thì mềm mại, dễ chịu, nhưng cũng là thứ có thể thổi đi mọi thứ rất nhanh. Rừng nhiệt đới xanh tốt, quyến rũ, đầy sức sống, nhưng càng đẹp thì càng dễ đi lạc. Rừng vừa là bối cảnh, vừa là một ẩn dụ. Đó là không gian xã hội và không gian dữ liệu, nơi các nhân vật di chuyển trong một mê lộ thông tin dày đặc. Rừng không ép buộc họ, nhưng luôn thử thách họ, khiến con người dễ mất phương hướng và bộc lộ bản chất thật của mình.

Ngay từ tên sách, tôi muốn người đọc bước vào câu chuyện vừa cuốn hút, vừa thấy không yên. Và khi gấp sách lại, cái bất an ấy còn ở lại một chút, để người ta cẩn trọng hơn với thế giới thực của mình.

– Anh nghiên cứu tài liệu ra sao trong quá trình viết?

– Tôi đọc tư liệu, trao đổi với những người làm trong lĩnh vực an ninh mạng, công nghệ, điều tra, nhưng quan trọng hơn là quan sát đời sống thường ngày. Những câu chuyện rất nhỏ như một cuộc gọi lừa đảo, một tài khoản bị chiếm đoạt, một cú trượt dài vì nợ ảo, đã quá phổ biến. Chất liệu ấy không quá khó, chỉ là làm sao chuyển hóa cho thật thuyết phục mà thôi.

Tôi ý thức rất rõ về những bận tâm của thời đại số, nhưng tôi không viết để minh họa cho một luận điểm. Tôi đặt ra một thế giới, rồi để câu chuyện tự vận hành theo tính hợp lý của nó.

– Anh gặp những khó khăn nào khi sáng tác tiểu thuyết?

– Khác với truyện ngắn, cuốn tiểu thuyết này tôi viết và sửa rất nhiều lần. Thực ra, tôi có thể nói nhiều một chút, nhưng tôi lại muốn tiết chế và im lặng. Tôi không thích nhân vật đối thoại quá nhiều khi có thể có nhiều cách biểu đạt. Viết tiểu thuyết, khó là làm sao phải thống nhất được cấu trúc, giọng điệu, nên tôi nghĩ ai cũng thế thôi.

Tôi dày công xây dựng nhân vật Vương Cao Trí, nhưng nhân vật tôi gửi gắm nhiều nhất là trưởng phòng Lưu Bạch Đàn. Ở anh ta có nhiều thứ gần với tôi, ở vị trí công tác, cho đến trải nghiệm sống.

– Anh muốn nhắn nhủ đến độc giả điều gì qua cuốn sách này?

– Với cuốn tiểu thuyết này, tôi chọn từ khóa “tỉnh thức”. Tôi không mong ở độc giả một sự thay đổi lớn lao, chỉ cần họ tỉnh táo trong những quyết định nhỏ nhất, để không phải trả giá.

– Sau tác phẩm, anh còn có những dự định nào?

– Tôi có suy nghĩ nghiêm túc rằng bản thân không phải tài năng văn chương hay cá tính đặc biệt. Với tôi, viết được một tác phẩm là hạnh phúc lắm rồi. Tôi không dám đặt kỳ vọng hay kế hoạch lớn, chỉ muốn vẫn còn yêu thích viết lách, để giãi bày, để sẻ chia. Nếu có tác phẩm mới, tôi sẽ giới thiệu ngay với bạn đọc.

Tôi nghĩ tôi là con rùa chậm chạp. Nhưng tôi thấy rùa thường rất thảnh thơi và no đủ, nên tôi cũng mong mình được hưởng những điều đó.

Hà Thanh Vân