Nghề Viết Tiểu Thuyết – Bản Tình Ca Riêng Của Murakami Gửi Đến Người Viết

Nếu bạn trông đợi một cuốn cẩm nang hướng dẫn viết tiểu thuyết từng bước một thì “Nghề viết tiểu thuyết” của Haruki Murakami có thể sẽ khiến bạn bất ngờ – hoặc có thể là thất vọng nhẹ. Cuốn sách này không được viết ra để “chỉ đường” cho bạn trở thành một tiểu thuyết gia với công thức có thể lặp lại. Trái lại, nó là một lời tâm sự, một kiểu tự truyện nhẹ nhàng mà ở đó, Murakami chia sẻ con đường làm nghề rất riêng của chính ông. Nó không “dạy viết” nhiều bằng việc dẫn dắt người đọc đi qua suy nghĩ, cảm nhận và những lựa chọn cá nhân đã giúp hình thành nên các tác phẩm của mình.

Ngay từ nhan đề Nghề viết tiểu thuyết, bạn có thể hiểu theo hai cách: viết tiểu thuyết như một nghề dành cho bạn – người đang đọc sách, hoặc viết tiểu thuyết như một thiên chức dành riêng cho Murakami – người kể chuyện. Tuy nhiên, càng đọc sâu , bạn sẽ thấy rõ: đây là hành trình nghề nghiệp của ông nhiều hơn là lời mời gọi độc giả nhập cuộc. Dù vậy, điều đó không có nghĩa là bạn sẽ không tìm thấy chút gì bổ ích cho hành trình viết văn riêng của mình.

Nếu bạn từng ấp ủ ý định viết tiểu thuyết, kể cả chỉ là một ý tưởng mơ hồ, cuốn sách này sẽ đem lại một liều khích lệ không nhỏ. Murakami tin rằng ai cũng có thể viết tiểu thuyết nếu biết sắp xếp câu chữ. Nó có thể không hay, nhưng nó vẫn là một cuốn tiểu thuyết – và chỉ điều đó thôi cũng đã mang tính khích lệ rồi.

Một điểm đáng chú ý là ông hoàn toàn đứng về phía những người phản đối việc lên dàn bài chi tiết trước khi viết. Hãy cứ viết và để cho câu chữ dẫn dắt bạn. Theo ông, nhân vật có đời sống riêng và rồi sẽ phản chủ, chiếm lấy câu chuyện theo cách của mình. Đối với người mới bắt đầu, điều này mang lại chút nhẹ nhõm: bạn không cần kiểm soát mọi thứ, cứ để nhân vật đồng hành cùng bạn.

Murakami cũng phá bỏ nhiều “khuôn” trong tư duy sáng tác. Không cần đào tạo bài bản.Cách tiếp cận của ông rất đơn giản, gần như kiểu “Just do it” – cứ làm đi, đừng ngại.

Tất nhiên, cách tiếp cận này khiến không ít người muốn nghi ngờ, đặc biệt là những ai quen với tư duy hàn lâm hoặc phương pháp có hệ thống. Nhưng khi nghĩ lại lời một người bạn từng động viên cổ vũ tôi viết lách – tôi lại thấy đồng cảm. Chính cái “kệ đi, cứ viết nếu bạn thấy thích” ấy lại chính là làn gió tươi mát giữa những hàng rào chặt chẽ nơi cổng làng văn chương. Murakami cũng chính là đại diện tiêu biểu cho tinh thần “vui là chính” ấy – dẫu phải thừa nhận rằng, công việc viết văn không hề dễ dàng và hiếm hoi niềm vui.

Tựu trung, đây là một cuốn sách nửa hồi ký, nửa trải nghiệm sáng tác. Những chương nói trực tiếp về kỹ thuật không nhiều. Phần lớn thời lượng là Murakami nhìn lại quá khứ, nhìn qua các tác phẩm đã in tên ông vào làng văn thế giới để nói về hành trình viết của chính mình.

Khi biết rằng cuốn sách này đã xuất bản ở Nhật từ bảy năm trước, người ta có thể nghĩ việc phát hành lại là cách để tạo thêm sức sống cho toàn bộ tác phẩm của Murakami trên thị trường. Cũng dễ hiểu thôi. Bởi bất chấp những mâu thuẫn trong chính lời kể của ông – khi thì nói viết văn là niềm vui, khi lại bảo nó đầy đớn đau – và dù có đôi lúc ông trình bày một cách quá chủ quan (may thay, ông liên tục đệm thêm cụm “đây chỉ là quan điểm cá nhân”), thì việc theo dõi một đầu óc đầy cá tính như ông cũng đủ cuốn hút rồi.

Murakami cũng không ngần ngại khẳng định: “Tôi không có cảm giác rằng mình viết cho ai cả. Ngay cả bây giờ cũng vậy.” Với lời thú nhận đó, ta nhận ra đây chẳng qua là một bản tình ca mà Haruki viết cho chính Haruki. Việc ai đó khác yêu thích nó? Tốt thôi. Nhưng nếu không? Thì cũng đâu có sao. Một lời cảnh báo thú vị nhưng cũng ẩn chứa sự chân thành rõ rệt.

Điều có thể làm bạn bất ngờ là ở một số chỗ, cuốn sách này như một cuộc “tính sổ” nhẹ nhàng của Murakami với những “người gác cổng” văn chương Nhật Bản – những người từng hoài nghi hoặc phán xét con đường sáng tác của ông. Nhưng có vẻ ông đã thắng trong cuộc chơi dài này. Lời tự sự của ông giống như một vòng thắng lợi, một cái ngoái nhìn nhẹ nhàng về quá khứ khó chịu, như thể là vòng quay kéo lê xác Hector quanh thành Troy huyền thoại.

Nếu bạn đang tìm kiếm một tuyên ngôn sáng tác cứng nhắc hoặc một giáo trình kỹ năng, “Nghề viết tiểu thuyết” không phải dành cho bạn. Nhưng nếu bạn muốn chơi chữ với tinh thần tự do, muốn được nhắc nhở rằng viết văn có thể – và nên – là một hành động cá nhân, đầy tính riêng tư, thì đây chính là cuốn sách bạn nên đọc. Hoặc là không đọc – cũng chẳng sao cả, như chính Murakami có thể sẽ nói thế. Và đôi khi, sự tự do ấy chính là cái đẹp đáng yêu nhất trong hành trình viết lách.