Sách Về Lịch Sử Loài Người Qua Lăng Kính Dna

Năm 2018, David Reich – giáo sư di truyền học của Trường Y Harvard – ra mắt quyển Who We Are and How We Got Here, bàn về cách các tế bào cổ đại góp phần hé mở lịch sử sơ khai của loài người. Suốt 12 chương, tác giả đưa người đọc ngược về quá khứ, lần theo DNA của người tiền sử để nhận ra nhân loại ngày nay là kết quả của sự hòa trộn chủng tộc dài hàng nghìn năm. Từ đó, ông đặt ra những câu hỏi về khái niệm “sắc tộc thuần chủng”, đưa ra những góc nhìn mới về nguồn gốc con người.

Trong nước, bản Việt do ba dịch giả Trương Cao Minh, Nguyễn Hồng Hà và Trần Tuấn Hiệp chuyển ngữ, nhà xuất bản Dân Trí kết hợp Omega + phát hành vào tháng 3. Theo lời giới thiệu của giáo sư David Reich, tác phẩm được lấy cảm hứng từ nhà di truyền học gốc Italy – Luca Cavalli-Sforza (1922-2018), người đã sáng lập các nghiên cứu về gen và là thầy của ông.

Trước đây, những di chỉ, hiện vật và hài cốt chủ yếu là công cụ chính để thế hệ đương đại tìm hiểu về thời tiền sử. Theo giáo sư, so với ngành khảo cổ và ngôn ngữ học, di truyền học ngày trước thiếu nhiều dữ liệu hoặc thông tin không đủ ấn tượng để được xem như phát hiện mới. Nhưng với công nghệ hiện đại, lĩnh vực này có thêm cơ hội để phát triển, trở thành nguồn cung cấp tư liệu quan trọng nhờ những công trình về nghiên cứu về gen.

Trong sách, giáo sư David Reich cho biết từ tế bào thu được trong các hài cốt cổ đại, ông và đồng nghiệp phát hiện lịch sử nhân loại được viết bằng hàng loạt cuộc di cư hay các cuộc gặp mang tính định mệnh giữa người hiện đại (Homo Sapiens) và nhóm người cổ khác như Neanderthal, Denisova. Theo ông, hầu hết con người ngày nay đều mang trong mình khoảng 2% DNA Neanderthal.

Tác giả cho rằng sự pha trộn này là nguyên nhân tổ tiên chúng ta có thể thích nghi tốt môi trường mới khắc nghiệt. Từ kết quả di truyền, ông nhận định thế giới chẳng có cộng đồng nào tồn tại như một thực thể nguyên bản, chẳng hạn người châu Âu hiện đại là hậu duệ của nhóm thợ săn hái lượm bản địa, nông dân từ vùng Cận Đông và nhóm du mục thảo nguyên Á Âu.

Theo nhà xuất bản trong nước, ở phần cuối, giáo sư không tránh những vấn đề nhạy cảm liên quan quần thể người như bất bình đẳng sắc tộc, giới tính. Tuy nhiên, ông không dùng khoa học để chia rẽ, thay vào đó ông nhấn mạnh kiến thức về sự di truyền là điều kiện cần để xây dựng xã hội công bằng, phát triển y học.

“Khép lại cuốn sách, người đọc nhận ra mình không phải một cá thể đơn lẻ. Mỗi chúng ta là điểm hội tụ của vô số hành trình – từ những người lang thang trên thảo nguyên băng giá đến những cộng đồng nông nghiệp bên các dòng sông cổ đại. Hiểu được điều đó, có lẽ cũng là một cách để hiểu sâu hơn về chính mình”, trích lời giới thiệu của đơn vị xuất bản.

Trên Goodreads và Amazon, sách lần lượt nhận 4/5 và 4,5/5 sao. Nhiều người nhận xét nội dung dễ đọc, phù hợp với người không chuyên. Tuy nhiên, một số độc giả nói rằng tác phẩm cung cấp quá nhiều thông tin, vài chỗ bị lặp. Trích một bình luận trên Goodreads: “Tôi không ngờ được đọc một quyển sách về DNA chân thực đến vậy, cũng như về nguồn gốc và bản chất của chúng ta. Cuốn này sẽ kiểm tra những gì bạn biết, nhưng cũng tiếp thêm kiến thức giúp bạn hiểu hơn về quá trình tiến hóa. Đôi lúc, một số chủ đề chệch hướng chính, đưa ra nhiều ví dụ khác”.

David Reich sinh năm 1974 tại Mỹ, từng nhận bằng cử nhân vật lý của đại học Harvard năm 1996. Hiện ông là giáo sư di truyền học tại Trường Y Harvard và Viện Y khoa Howard Hughes. Ông là người tiên phong trong việc phân tích DNA cổ đại, được tạp chí Nature vinh danh là một trong 10 nhân vật có tầm ảnh hưởng đến toàn ngành khoa học năm 2015. Ông nhận vinh dự này vì đã đưa việc nghiên cứu DNA cổ đại từ một lĩnh vực hẹp trở thành quy trình mang tính hệ thống với quy mô lớn.

Phương Thảo